روستاها موزههای زندهاند
محمدرضا احمدی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ با تأکید بر جایگاه چندوجهی روستا در هویت ایرانی گفت: روستا در تاریخ و فرهنگ ایران، فراتر از یک کانون تولید غذا عمل کرده است. این سکونتگاهها، خاستگاه اسطورهها، آیینها، گویشها و گنجینهای از خرد بومی و زیستی به شمار میروند.
بیشتر بخوانید
وی با اشاره به رویکردهای رایج در برنامههای توسعه طی دهههای اخیر خاطرنشان کرد: مفهوم توسعه در بسیاری از موارد به شهرنشینی شتابان و تخلیه جمعیتی روستاها تقلیل یافته است. درحالیکه توسعه اصیل و پایدار روستاها، نه در شبیهسازی آنها به شهرها، بلکه در تقویت و احیاء سرمایههای فرهنگی، اجتماعی و طبیعی منحصربهفردشان معنا مییابد.
استاد دانشگاه، روستاها را حافظان حافظه جمعی ایران دانست و تصریح کرد: از رقصهای محلی آذری و لری تا موسیقی مقامی خراسان، از هنرهای سنتی همچون قالیبافی و سفالگری تا دانش بومی کشاورزی و طب سنتی، همگی در بستر روستاها بالیده و تداوم یافتهاند. هر روستا در حکم یک موزه زنده است که سبک زندگی همساز با طبیعت را به نمایش میگذارد. توسعهای که این گنجینههای فرهنگی را نادیده بگیرد، ریشههای هویت ملی را نشانه رفته است.
وی به آسیبشناسی وضع موجود پرداخت و گفت: اگرچه محرومیتهای زیرساختی همچون کمبود آب سالم، راههای نامناسب و دسترسی محدود به خدمات درمانی از مشکلات جدی و آشکار روستاها هستند، اما چالشهای پنهان و عمیقتری نیز وجود دارند. مهاجرت نیروی جوان، تحصیلکرده و خلاق به شهرها، نه فقط یک معضل جمعیتی، بلکه فاجعهای فرهنگی است؛ زیرا با خروج این قشر، نوآوری، پویایی و انگیزه تحول از پیکره روستا خارج میشود.
احمدی با تأکید بر گسست نسلی در انتقال دانش بومی افزود: نسل جدید روستایی، اغلب دانش نیاکان خود در زمینه کشاورزی پایدار، گیاهشناسی و مدیریت سنتی منابع آب را منسوخ و فاقد ارزش تلقی میکند. این شکاف نسلی، به تدریج سیستم هوشمندی را از بین میبرد که قرنها تداوم زندگی را در این مناطق ممکن ساخته بود.
وی معماری ناهمگون را دیگر تهدید جدی روستاها برشمرد و اظهار داشت: ساخت و سازهای بیضابطه، استفاده از مصالح نامتناسب شهری و رهاسازی بافتهای کهن، منظر فرهنگی منحصر به فرد روستاها را که حاصل تعامل دیرینه انسان و طبیعت است، تخریب میکند.
استاد دانشگاه راه برونرفت از این وضعیت را در تغییر پارادایم توسعه دانست و تأکید کرد: ما نیازمند گذار از رویکرد توسعه برای روستاییان به الگوی توسعه با روستاییان هستیم. در این نگاه نوین، جامعه نه موضوع توسعه، که عامل و بهرهور اصلی آن محسوب میشود.
وی در تشریح مصادیق این رویکرد جدید گفت: بهجای احداث هتلهای بزرگ و برونزا، میتوان با سرمایهگذاری هدفمند روی اقامتگاههای بومگردی محلی، ضمن ایجاد درآمدزایی مستقیم برای جامعه میزبان، انگیزهای پایدار برای حفاظت از معماری، طبیعت و فرهنگ بومی ایجاد کرد. همچنین حمایت از هنرمندان محلی و توسعه بازارهای فروش، بهویژه از طریق تجارت الکترونیک، میتواند هم زمینهساز اشتغالزایی شود و هم از فراموشی هنرهای سنتی جلوگیری کند.
احمدی به ظرفیتهای کشاورزی بومی اشاره کرد و افزود: بهجای اصرار بر تولید انبوه مبتنی بر نهادههای شیمیایی، میتوان با تشویق روستاییان به کشت محصولات ارگانیک و محلی، ارزشافزوده بالاتری ایجاد کرد. افزونبر این، ایجاد واحدهای کوچک فرآوری مانند تولید مربا، عرقیات گیاهی و خشکبار در خود روستا، میتواند سهم بیشتری از منافع اقتصادی را برای ساکنان روستاها به همراه داشته باشد و مانع از خروج ارزشافزوده از این مناطق شود.
انتهای خبر/